Ο Πανοπτισμός στα Κοινωνικά Δίκτυα

Η ψηφιακή επανάσταση άλλαξε δραστικά την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στον “προνομιούχο” δυτικό κόσμο. Οι αποστάσεις εκμηδενίστηκαν τόσο σε επίπεδο αγορών όσο και σε επίπεδο επικοινωνίας. Πληροφορίες πάσης φύσεως είναι προσβάσιμες στην άκρη ενός κλικ. Πολύπλοκα μέσα δημιουργίας έγιναν απλά και μέρος της καθημερινής ζωής. Τα αποθηκευτικά μέσα επιτρέπουν την δημιουργία προσωπικών συλλογών από βιβλία, εικόνες, μουσική και βίντεο. Η ενημέρωση γίνεται σε πραγματικό χρόνο και ο χρήστης έχει σοβαρές δυνατότητες επιλογής της πηγής πληροφόρησης καθώς επίσης και τη δυνατότητα να λειτουργήσει ο ίδιος σαν πηγή πληροφόρησης. Τέλος πολλές από τις καθημερινές λειτουργίες πέρασαν από το φυσικό στο δικτυακό χώρο.

Μία από τις σημαντικότερες μεταβάσεις αυτού του τύπου έγινε με τη μορφή των “κοινωνικών δικτύων” (Social Networks). Τα social networks είναι δικτυακές υπηρεσίες που επιτρέπουν στους χρήστες να διατηρούν μια προσωπική σελίδα και να έρχονται σε επαφή με άλλους χρήστες βλέποντας τις προσωπικές τους σελίδες και να επικοινωνούν μεταξύ τους, ανταλλάσσοντας σχόλια, εικόνες, video, links, να παίζουν μαζί παιχνίδια ή να κανονίζουν εξόδους. Τα social networks προσπαθούν να αντικαταστήσουν ένα μεγάλο κομμάτι της καθημερινής επικοινωνίας μεταξύ φίλων και γνωστών καθώς και ένα αρκετά σημαντικό μέρος των κοινών δραστηριοτήτων.

Το πιο επιτυχημένο από αυτά τα δίκτυα είναι το facebook. Το Facebook ξεκίνησε σαν μικρή εφαρμογή επικοινωνίας μεταξύ συμφοιτητών στο Χάρβαρντ το 20041 και μέσα σε λίγα χρόνια γιγαντώθηκε, έχοντας σήμερα περισσότερους από 80 εκατομμύρια χρήστες και τιμή εξαγοράς που εκτιμάται στα 15 δισεκατομμύρια δολάρια2.

H δομή του facebook είναι απλή. Ο κάθε χρήστης δημιουργεί και επεξεργάζεται ένα “προφίλ”. Το προφίλ αυτό περιλαμβάνει μια πληθώρα πληροφοριών για το άτομό του, από φωτογραφίες διακοπών μέχρι αγαπημένα βιβλία ή πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις. Το επόμενο βασικό συστατικό είναι το να βρει κάποιους “φίλους” στο facebook. Οι φίλοι μπορεί να είναι παλιοί συμμαθητές (το σημείο εκκίνησης λειτουργίας του facebook), συνεργάτες, τωρινοί ή παλιοί φίλοι ή εραστές κλπ. Μιας και το προφίλ είναι δημόσιο και οι πληροφορίες του αναζητήσιμες, ο καθένας μπορεί να βρει οποιονδήποτε και ο οποιοδήποτε μπορεί να βρει τον καθένα.

Το προφίλ ενός χρήστη του facebook είναι σε διαρκή επιτήρηση από όλους. Ταυτόχρονα ο χρήστης μπορεί να επιτηρεί τα προφίλ όλων των άλλων χρηστών. Η ανάλυση του Michel Foucault για το Panopticon του Jeremy Bentham ως πρότυπο μοντέλο συστήματος ελέγχου πλησιάζει αρκετά τη δομή του facebook. Ο Bentham γράφει:

Το σύστημα τούτο είναι σημαντικό, διότι επιτρέπει την αυτοματοποίηση και την απο-ατομίκευση της εξουσίας. Η εξουσία βασίζεται τώρα πολύ λιγότερο σε ένα άτομο και πολύ περισσότερο σε μια προσχεδιασμένη κατανομή των σωμάτων, των επιφανειών, των φωτών, των βλεμμάτων· σ’ ένα σύνολο από εσωτερικούς μηχανισμούς που παράγουν οι ίδιοι τη σχέση όπου παγιδεύονται τα άτομα”[Foucault,1976]3

Το facebook πάει ένα βήμα παραπέρα. Οι χρήστες του facebook έχουν δύο σημαντικές διαφορές από τους έγκλειστους του panopticon: α) έχουν επιλέξει να βρίσκονται μέσα στο σύστημα ελέγχου και β) μπορούν να μπούν ανά πάσα στιγμή στη θέση του επιτηρητή. Η δεύτερη διαφορά είναι αυτή που προκαλεί την πρώτη. Η αίσθηση της ασφάλειας που δίνει η “ισότητα” απέναντι στην εποπτεία είναι αυτή που κάνει τους χρήστες να εμπιστεύονται στο προφίλ τους άκρως προσωπικά δεδομένα που θα ήταν ακατανόητο να τα μοιράζονται στην καθημερινή τους ζωή με τον οποιοδήποτε. Ή όπως προπαγάνδιζαν και οι αφίσες στους τοίχους του υπουργείου ανάκτησης πληροφοριών του Brazil: “Happiness, We are all in this together”i.

Η διαδικασία της επιτήρησης ξεπερνά το επίπεδο της πληροφορίας που κάποιος έχει αποθηκευμένη στο προφίλ του. Η “αθώα” περιέργεια της ανάγνωσης ενός προφίλ, γίνεται διαρκής παρακολούθηση μέσα από το μηχανισμό των “stories”(ειδήσεις). Κάθε κίνηση που κάνει κάποιος μέσα στο facebook, όπως το να σχολιάσει μια φωτογραφία, να αλλάξει κάτι στο προφίλ του, να μπει σε κάποιο γκρουπ κλπ ανακοινώνεται αυτόματα στα προφίλ όλων του των φίλων. Η παρακολούθηση αυτοματοποιείται και τελειοποιείται αφού έχει την άμεση συγκατάθεση του παρακολουθούμενου. Αυτό λειτουργεί ακριβώς όπως ο μηχανισμός αυτοπροσαρμογής των εγκλείστων του panopticon.

Το άτομο που καθυποβάλλεται σε ενα πεδίο ορατότητας, και που το ξέρει, επωμίζεται το ίδιο τους καταναγκασμούς της εξουσίας· τους προσαρμόζει αυθόρμητα στον εαυτό του δέχεται μέσα του τη σχέση εξουσίας όπου παίζει ταυτόχρονα και τους δύο ρόλους· γίνεται η βάση της ίδιας της καθυπόταξης.”[Foucault,1976]4

Ο χρήστης έχοντας γνώση πως παρακολουθείται διαρκώς σε κάθε του κίνηση, αυτοελέγχεται. Στρογγυλεύει τα σχόλιά του, αποφεύγει επαφές με άτομα που μπορεί να μην συμπαθούν οι φίλοι του και προσέχει τι είδους μουσική ή βιβλία θα παραθέσει σαν ενδεικτικά του γούστου του. Η συμπεριφορά αυτή εντείνεται από το γεγονός ότι η πλειοψηφία των δικτυακών του επαφών είναι άνθρωποι που συναναστρέφεται μαζί τους καθημερινά και θα είναι σε θέση να τον κρίνουν και στην πραγματική του ζωή. Μάλιστα εντείνεται ακόμα περισσότερο όταν το προφίλ του facebook χρησιμοποιείται από ένα πιθανό εργοδότη, ή το πανεπιστήμιο που έκανε αίτηση για να τον δεχθούν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτοελέγχου είναι οι φωτογραφίες στα προφίλ. Οι περισσότερες φωτογραφίες δείχνουν τον ή την χρήστη σε ιδανικές πόζες. Σχεδόν όλοι προσπαθούν οι εικόνες τους να τους απεικονίζουν με όσο το δυνατόν μικρότερη απόκλιση από τα στερεότυπα του δυτικού κόσμου. Αν δεν τα καταφέρνουν, είτε γιατί είναι τόσο μακρυά από τα πρότυπα ομορφιάς που δεν γίνεται να τα προσεγγίσουν χωρίς τη βοήθεια επαγγελματία φωτογράφου είτε γιατί απλά βαριούνται να βγάλουν μια καλοστημένη φωτογραφία, καταφεύγουν σε τεχνάσματα όπως να βάζουν φωτογραφίες από ήρωες comics, να φορούν επίτηδες πολύ παλαβά ρούχα ή αξεσουάρ που αποκρύπτουν τα χαρακτηριστικά τους, κλπ. Ομολογουμένως υπάρχει μια μερίδα χρηστών που δεν υποκύπτει σε τέτοιες συμπεριφορές αλλά δεδομένου ότι το πλέον χρήσιμο στοιχείο για τη δημιουργία εντυπώσεων μέσα σε ένα προφίλ είναι η φωτογραφία. [Evans,2008]5

Υπάρχει και ένα δεύτερος μηχανισμός αυτολογοκρισίας. Σε αντίθεση με τις καθημερινές σχέσεις στον πραγματικό κόσμο, στο facebook και στα περισσότερα δικτυακά μέσα επικοινωνίας μεσολαβεί ένα στάδιο επεξεργασίας της συμπεριφοράς λόγω του ασύγχρονου τρόπου επικοινωνίας που έχει το μέσο. Το να απαντήσει κάποιος σε ένα σχόλιο στο προφίλ του είναι πολύ διαφορετικό ως διαδικασία από την άμεση απάντηση σε μια ερώτηση που γίνεται σε μια κουβέντα ή από την αντίδραση σε ένα πείραγμα που θα κάνει κάποιος στην παρέα. Η επικοινωνία μεταξύ φίλων γίνεται ανταλλαγή επεξεργασμένων συναισθημάτων που προσπαθούν να χωρέσουν στις 3 γραμμές ενός σχολίου ή στο ready-made emoticon, ή mini-app.

Κατ’ επέκταση οι κοινωνικές δράσεις περιορίζονται στην συμμετοχή σε κάποιο γκρουπ ή στην ανάρτηση κάποιου banner. Η άνοδος της ψηφιακής εποχής έβγαλε άλλο ένα ευμεγέθες λιθαράκι από το οικοδόμημα του δημόσιου χώρου. Του δημόσιου χώρου που από χώρος συναναστροφής, συνδημιουργίας και κοινωνικών αγώνων ήδη είχε αρχίσει να εκφυλίζεται σε χώρο μετακίνησης και πεδίο άσκησης του δικαιώματος στην κατανάλωση. Στα προφίλ του facebook μπορείς να βρείς από τα πολύ trendy γκρουπ για την καταπολέμηση του φαινομένου του θερμοκηπίου μέχρι γκρουπ για την εκστρατεία προστασίας των Σκανδιναβών γυναικείων μοντέλων εσωρούχων (με το αντίστοιχο banner). Αρκετές φορές μάλιστα συμβαίνει κάποιος χρήστης να είναι μέλος και στα δύο. Μπορεί αυτό να γίνεται καθαρά σε όρους “πλάκας” αλλά είναι ενδεικτικό της επιφανειακότητας που προωθεί αυτό το νέο είδος κοινωνικοποίησης.

Το facebook έχει επανειλημμένα βρεθεί στη θέση του κατηγορούμενου από άτομα ή οργανισμούς που ασχολούνται με ζητήματα προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Ενώ θεωρητικά υπάρχουν πολλές δικλείδες που ρωτούν το χρήστη αν επιθυμεί την αποκάλυψη ή την προστασία διαφορετικών δεδομένων του προφίλ του, για να μπορεί κάποιος να συμμετέχει πλήρως στην “εμπειρία” που προσφέρει η υπηρεσία πρέπει να επιτρέψει την αποκάλυψη των περισσότερων από αυτά.

Ο ρόλος της εταιρείας που διαχειρίζεται το facebook είναι αντίστοιχος με αυτόν του νομοθέτη που καθορίζει τους όρους διαβίωσης μέσα στο ίδρυμα. Η βασική διαφορά εδώ είναι ότι ο νομοθέτης του facebook βγάζει και μερικά εκατομμύρια κατά τη διαδικασία. Σε αντίθεση με το νομοθέτη βέβαια, η εταιρεία δεν είναι εκλεγμένη από το “λαό” της αλλά λαμβάνει αυτόματα το δικαίωμα άσκησης εξουσίας όταν ο χρήστης αποδέχεται τους όρους χρήσης της υπηρεσίας.

Η θέση του διαμεσολαβητή που έχει η εταιρεία είναι αυτός του διευθυντή της φυλακής. Ο Foucault αναφέρει πως ο διευθυντής μιας φυλακής μπορεί να παράγει κέρδος υποβάλλοντας τους κρατούμενους σε πειράματα για να μετατρέποντας το ίδρυμα σε χώρο πειραμάτων στην ανθρώπινη συμπεριφορά, με τη χρήση της απομόνωσης των εγκλείστων μεταξύ τους και της έκθεσής τους σε διαφορετικές “εργαστηριακές” συνθήκες, ή με την επιβολή καταναγκαστικής εργασίας.

Αυτό είναι αδύνατο στην περίπτωση του facebook γιατί σε αντίθεση με το ιδεατό κατασκεύασμα του panopticon, δεν μπορεί λόγω της άυλης φύσης του να τους αναγκάσει να σπάνε πέτρες ή να γυρίζουν τροχούς. Αντιθέτως θέλει να έχουν όσο το δυνατόν περισσότερο ελεύθερο χρόνο για να μπορούν να ασχολούνται με το προφίλ τους. Ο διευθύνων σύμβουλος της Sun, Jonathan Schwartz, εξηγώντας σε μια ομιλία του την λογική με την οποία αντιμετωπίζει η εταιρεία του τα δίκτυα κοινωνικών σχέσεων στο διαδίκτυο, είχε πει πως το περιεχόμενο που παράγουν οι χρήστες μιας διαδικτυακής “δημόσιας υπηρεσίας”(φωτογραφίες, video, σχόλια κλπ) είναι αυτό που δίνει αξία στην υπηρεσία αυτή. Με απλά λόγια όσο πιο πολλά video ανεβάζουμε στο youtube, τόσο πιο πολύ ανεβαίνει η αξία του δικτύου και κατ’ επέκταση η αξία της μετοχής της εταιρείαςii. Το κομμάτι της καταναγκαστικής εργασίας λοιπόν αντικαθιστάται με την εθελοντική, ή καλύτερα εθελούσια ενασχόληση με το site.

Η άλλη όμως δυνατότητα του panopticon να μπορεί να χρησιμοποιείται σαν ζωντανό εργαστήριο έρευνας πάνω στην ανθρώπινη συμπεριφορά δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί στο facebook γιατι δεν απομονώνει τους χρήστες του ούτε έχει δυνατότητα επιβολής διαφορετικών συνθηκών στον καθένα ξεχωριστά. Αντίθετα κάνει ότι είναι προγραμματιστικά δυνατό για να βρίσκονται σε διαρκή επαφή και να αλληλοεπηρρεάζονται. Το πείραμα λοιπόν θα πρέπει να πάρει άλλη μορφή για να γίνει αποτελεσματικο, δηλαδή κερδοφόρο. Αυτό επιχειρήθηκε με εισαγωγή μιας νέας “δυνατότητας” που επέτρεπε σε τρίτες εταιρείες να προσθέτουν υπό την μορφή “stories” αγορές και άλλες καταναλωτικές κινήσεις ή συνήθειες ενός χρήστη που θα επισκεπτόταν το site τους. Επί της ουσίας το facebook πούλαγε ή μάλλον καλύτερα νοίκιαζε τους χρήστες του σε τρίτους για την προώθηση των προϊόντων τους. Το αντίστοιχο στην πραγματική ζωή θα ήταν η άμεση ενημέρωση όλων των φίλων και γνωστών σας για ό,τι αγοράζατε και για όποιο κατάστημα επισκεπτόσασταν. Η δυνατότητα αυτή έχει το όνομα “beacon”6 και τελικά οι αντιδράσεις χρηστών και οργανισμών προστασίας προσωπικών δεδομένων, υποχρέωσαν τον δημιουργό του facebook σε δημόσια συγνώμη και σε υποχρεωτική ερώτηση προς τον χρήστη κάθε φορά που κάποια εταιρεία ήθελε να προσθέσει οποιαδήποτε τέτοια πληροφορία στο προφίλ του7.

Η υπόθεση αυτή είναι σημαντική όχι μόνο γιατί αποτελούσε μια από τις πιο απροκάλυπτες παραβιάσεις των νόμων περί προστασίας προσωπικών δεδομένων κάθε κράτους που έχει τέτοιου είδους νομοθεσία, αλλά και γιατί ήταν ενδεικτικό της σύνδεσης μεταξύ της δικτυακής προσωπικότητας του χρήστη, όπως αυτή καταγράφεται μέσα από το προφίλ του, και της πραγματικής του προσωπικότητας, όπως αυτή καταγράφεται μέσα από τις καταναλωτικές του συνήθειες. Πολλοί χρήστες λόγω νοοτροπίας δεν συνειδητοποιούν ότι οι κινήσεις τους στο διαδίκτυο μπορούν να έχουν αντίκρυσμα στην πραγματική τους ζωή.

Η δυνατότητα του facebook όμως που αποτελεί την επιτομή της εισβολής του ηλεκτρονικού χαφιεδισμούiii στην καθημερινή ζωή είναι το “tagging”. Καλύτερος τίτλς θα ήταν και πάλι από μια αφίσα του Brazil: Don’t suspect a friend, report him! Το tagging είναι η δυνατότητα καταγραφής πάνω σε κάθε εικόνα που αναρτάται, της πληροφορίας του προσώπου που απεικονίζεται. Σε κάθε φωτογραφία που αναρτά κάθε χρήστης έχει τη δυνατότητα να ορίζει περιοχές πάνω στην φωτογραφία που να περιλαμβάνει ένα πρόσωπο και να συσχετίσει τη φωτογραφία με το πρόσωπο αυτό. Ο χρήστης που μαρκάρεται δεν έχει τη δυνατότητα να ελέγξει το αν θέλει να συσχετιστεί το πρόσωπό του με τη συγκεκριμένη φωτογραφία. Δημιουργείται έτσι ένα διαρκές άγχος στις offline κοινωνικές δραστηριότητες. Έχοντας κάποιος στήσει το προφίλ του με προσοχή για να δείχνει αυτό που θέλει, αναγκάζεται να είναι σε ετοιμότητα κάθε φορά που μπορεί να βρεθεί κάπου με κάποιον από τους δικτυακούς του φίλους, έτσι ώστε οποιαδήποτε φωτογραφία τυχόν τραβηχθεί, να αντικατοπτρίζει ορθά το δικτυακό του προφίλ.

Δημιουργείται μια σύνδεση μεταξύ της εικονικής και της πραγματικής προσωπικότητας και συμπεριφοράς που δεν υπάρχει, τουλάχιστον σε τόσο έντονο βαθμό, με άλλες μορφές ηλεκτρονικής κοινωνικοποίησης όπως τα chat, τα forums και τα blogs. Η σύνδεση αυτή επιδιώκεται από το facebook σε κάθε ευκαιρία. Ενδεικτικό της διαφορετικότητας στην προσέγγιση της δικτυακής κοινωνικοποίησης είναι το ότι στους όρους χρήσης που αποδέχεται ο/η χρήστης περιλαμβάνεται η υποχρέωση του να χρησιμοποιήσει το πραγματικό του όνομα και τα πραγματικά του στοιχεία και ακόμα παραπέρα, να τα ανανεώνει τακτικά8. Μπορεί αυτό να συμβαίνει για την προστασία διαφόρων δημόσιων προσώπων (πχ ηθοποιοί, πολιτικοί, δημοσιογράφοι κλπ) από τη δημιουργία πλαστών προφίλ, αλλά ταυτόχρονα είναι πρωτοφανές για τα δεδομένα του δικτυακού κόσμου όπως τον ξέραμε μέχρι σήμερα. Επί της ουσίας όσο πιο αξιόπιστα είναι τα στοιχεία του προφίλ του facebook, τόσο πιο ακριβός είναι ο χώρος διαφήμισης που μπορεί να πουλήσει η εταιρεία, μιας και οι διαφημίσεις στο διαδίκτυο είναι στοχευμένες.

Μέσα από αυτή τη σύνδεση, ο πανοπτικός μηχανισμός ελέγχου του facebook περνά από την διαδικτυακή στην πραγματική καθημερινότητα και διαμορφώνει συμπεριφορές και συνήθειες προχωρώντας το μοντέλο του panopticon του Bentham ένα βήμα μπροστά. Το στοιχείο που έλειπε από το panopticon του Bentham επιτέλους συμπληρώθηκε. Πλέον ο επιτηρούμενος έγκλειστος αυτοφυλακίζεται και αυτοεπιτηρείται μέσα σε μία παράδοξη σαδομαζοχιστική κατάσταση όπου ο χρήστης ανταλλάσσει την ιδιωτικότητά του με το δικαίωμα να παραβιάζει την ιδιωτικότητα των υπολοίπων.

Όλα τα συστήματα ελέγχου προσπαθούν να κάνουν τον έλεγχο όσο το δυνατόν πιο ενδελεχή, αλλά συγχρόνως αν πετύχουν απολύτως δεν θα έχει μείνει τίποτα πια να ελέγξουν. (…) Είναι πολύ αμφισβητήσιμο αν ο ανθρώπινος οργανισμός θα μπορούσε να επιβιώσει κάτω από ολοκληρωτικό έλεγχο. Δεν θα είχε μείνει τίποτα, καμιά προσωπικότητα να ελεγχθεί. Η ζωή είναι θέληση, κίνητρο, και οι εργάτες δεν θα είναι πια ζωντανοί, κυριολεκτικά ίσως.”[Burroughs,1978]9

i)Από την ταινία του Terry Gilliam “Brazil”, 1985. Η ταινία λαμβάνει χώρα σε ένα μελλοντικό ολοκληρωτικό καθεστώς με γελοίας έκτασης γραφειοκρατεία. Όλη η υπόθεση ξεκινά από ένα γραφειοκρατικό λάθος. Το αναφερόμενο “ministry of information retrieval” είναι ένα υπουργείο στο οποίο η “ανάκτηση πληροφορίας” επιτυγχάνεται με κτηνώδη βασανιστήρια.

ii)Στο blog του (diveintomark.org) ο Mark Pilgrim είχε αποδώσει πολύ πιο εύστοχα τον ορισμό του όρου User Generated Content:

UGC

Stands for “user-generated content,” a new form of online scam in which you make all the content, and we keep all the money.

iii)Φανταστείτε την ανάστροφη αναζήτηση, το να βρεις όλες τις φωτογραφίες που απεικονίζεται ο τάδε χρήστης και πόσο χρήσιμος είναι ένας τέτοιος όγκος πληροφορίας σε χρήσεις όπως η ηλεκτρονική αναγνώριση προσώπων

1 Wikipedia, “Facebook”, http://www.wikipedia.org/wiki/Facebook , (31-06-08)

2 Forbes Magazine billionaires list, “Forbes billionairs #785 – Mark Zuckerberg”, 2008, http://www.forbes.com/lists2008/10/billionaires08_Mark-Zuckerberg_I9UB.html , (31-06-08)

3 Michel Foucault, “Επιτήρηση και τιμωρία”, 1976[2004], μτφ.:Καίτη Χατζηδήμου – Ιουλιέτα Ράλλη,

εκδ. Ράππα

4 Michel Foucault, “Επιτήρηση και τιμωρία”, 1976[2004], μτφ.:Καίτη Χατζηδήμου – Ιουλιέτα Ράλλη,

εκδ. Ράππα

5. David Evans, “What Elements of an Online Social Networking Profile Predict Target-Rater Agreement in Personality Impressions?“, 2008, International Conference on Weblogs and Social Media

6 Facebook Press Release, “Facebook Unveils Facebook Ads”, 6-Nov-2007, http://www.facebook.com/press/releases.php?p=9176 , (31-06-08)

7 Facebook Press Release, “Announcement: Facebook Users Can Now Opt-Out of Beacon Feature”, 6-Dec-2007, http://www.facebook.com/press/releases.php?p=11174 , (31-06-08)

8 Facebook, “Terms Of Use”, http://www.facebook.com/terms.php , (31-06-08)

9 William S. Burroughs, “The limits of control”, 1978[2000], μτφ.: Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης,

Tips for working in AutoCAD 2000 under wine

Be sure to check AutoCAD 2000 in wine HOWTO if you don’t have acad installed allready.

TIP 1: GRAPHICS CARD Get a decent graphics card. Nvidia has the best opengl drivers and performance in linux is way beter even with a “cheap” 8400 or 7600 geforce. ATI SUCKS in linux (i know i have bought 3 and dumped them for cheaper nvidias when i switched to linux) although they try to catch up lately, they still have a long way to go. Intel cards work sufficiently for opengl apps but don’t expect miracles (they are better in opengl rendering than ATIs under linux no matter what the benchmarks say). Do install the proprietary drivers if you are planning to do more than just surfing and [open]office work on your pc.

TIP 2: SHADE MODE After you follow tip #1 go to autocad and Tools->Options->System->Properties and between software and hardare select hardware and pick the wopengl6 driver. This enables hardware acceleration in all 3d shade modes in autocad. To do that go to View->Shade->3D Wireframe or use the corresponding toolbar icon (ACAD->Shade). Even if your drawing is just 2d, switching to 3d wireframe mode will accelerate your viewport drastically.

[Cons: only solid linetype for 3d wireframe (meaning you can’t see the dotted/dashed lines but they are there) see also TIP #4]

[Cons 2: ATI users with catalyst drivers, you are out of luck, acad will crash immediately on hardware acceleration or the drawings will disappear from the viewport. The only solution i can think of is TIP#4a. And get yourself an Nvidia next time :) ]

TIP 3: DESKTOP EFFECTS Disable desktop effects when working in autocad. Compiz will make autocad unusuable under some circumstances. For examle if you minimize and restore the window. In general, as a rule of thumb: if you are going to work for a long time on autocad (or even on blender or any app that uses 3d acceleration) your best bet would be to disable desktops effects temporarily. Desktop effects is very nice for browsing, (open)officing etc but it stil has some issues with 3d apps and wine, so better be safe than sorry. If  disabling/enabling desktop effects is not your thing, or you want max viewport performance and space see TIP#5.

TIP 4a: TEXT pt. 1 One thing that slows down the viewport rendering significantly is TEXT. The workaround here is to work with text cleverly. Text rendering is slow only in 2d wireframe mode. There is an option to speed up the display by not rendering text when in 2d wireframe mode. Go to Tools->Options->Display and at the bottom-right of the window there is an option called “show text boundary only”, check this, click ok and issue a REGEN command. This will render all text in the viewport as rectangles. Usually when working on a drawing you don’t need to see text (i use “di” to get dimensions). At some points when you start dimensioning and documenting the drawing, where you need text, you can switch to 3d wireframe or 3d flat shaded mode where you can see text without a big impact in performance (if u have a decent graphics card that is).

TIP 4b: TEXT pt. 2 Use .shx fonts instead of TrueType in your drawings. SHX fonts are line-fonts originally developed for old-style pen-plotters but still useful for laser-cutters etc. Since these fonts have no fill and are just lines they are faster to draw on screen. AutoCAD ships with this sort of fonts (i.e. simplex.shx). The hard thing is to find good SHX fonts nowadays that support languages other than english. [Note for greek readers: there was some good shx fonts that support greek in the CADWARE for autocad 2000 package. Google for it.]

TIP 5: FULLSCREEN Did you know that all applications in GNOME (maybe in kde too but i don’t know how) can become fullscreen? This maximizes screen space and also improves performance for apps that utilize 3d acceleration (like autocad in 3d shade modes and blender)[This is especially true when you have 3d desktop effects enabled]. To access the “magick” function of fullscreen windows you have to assign a shortcut for it in System -> Preferences -> Keybard Shortcuts. Look for the entry that reads “toggle fullscreen blah blah” and assign a key. I prefer to assign Alt+F11 as it is similar to other apps that use F11 for fullscreen mode.

[Note 1: to exit fullscreen press the shortcut again]

[Note 2: To switch workspaces when in fullscreen without exiting it you can use Ctrl+Alt+R/L Arrows]

TIP 6: LARGE DRAWINGS Break up large drawings into smaller ones whenever you can. Use CTRL+TAB to switch between drawings.

TIP 7: ZOOM In autocad enter the command ZOOMFACTOR and set it to something around 60. By default in acad 2000 you get a value of 10 which translates to REALLY SLOOOOW zooming with the wheel of the mouse.

TIP 8: TRIM When trimming or extending multiple lines there is a way to do it fast. It’s called “fence” and is one of the burried options of the trim command. Look it up in the Acad help. Short story: issue a trim command, select trim borders, issue F (for “fence”), draw a line that intersects all the lines you want to trim, hit enter or space and voila! multiple trimming! [ Actually this is better than the option – later introduced in acad – for rectangular selection of lines to trim, since you can select diagonally or lasso-style. So long for innovations in acad 2006.]

TIP 9: SAVE OFTEN Do save often! Autocad was not designed to work under linux and wine is still buggy. Although it works sufficiently, acad still crashes from time to time. You have been warned!

TIP 10: TEXT EDIT In acad 2000 text can’t be edited by simply double-clicking on it. If you are like me and want minimal toolbars around and no right-click menus, you should add at least a custom button for the edit text command. Other usefull commands to go into buttons under wine are 2d & 2d wireframe shade mode.

TIP 11: [TODO] PLOTTING

more to come

Inkscape and dxf files

Inkscape is a really nice open-source vector graphics program. The latest version as of this writing is 0.46. In the architectural design workflow it’s nice to use such programs for drawings presentations etc. The default installation of inkscape is able to save to dxf but can’t open dxf files. There are 2 methods of importing dxf files into inkscape.

Method A: dxf2svg extension

There seems to be an extension included with inkscape for importing dxf files, but it depends on a dxf2svg executable which is nowhere to be found. At the inkscape wiki there is a link to a sourceforge projet but the zip file there is corrupted and of no good use. The only way to get the dxf2svg executable is by compiling through the cvs sources and placing the resulting dxf2svg program in your PATH (ie /usr/bin/dxf2svg).

[More details on howto compile later]

The pros of this method is that it’s simple and that it automatically translates dxf layers to svg layers and imports the drawing in it’s real dimensions so scaling is easy.

The cons of this method is that it doesn’t support lots of entities from dxf like for example hatch or text. Also it doesn’t retain colors in the result svg.

Method B: kabeja dxf2svg

The alternative method for importing dxf files in inkscape is called kabeja and it’s another sourceforge project that uses java to convert from dxf to svg. The latest version of kabeja is 0.4. The problem with kabeja is that the inkscape extension package they have doesn’t work out-of-the-box with inkscape 0.46. With a little bit of tweaking you can get it to work properly. Here’s how:

Download kabeja from here.

Note: download the binary, this howto uses the “pure” java version not the .NET extension

Extract the file somewhere

Edit the file called kabeja inside the inkscape-extension folder and append “$2” at the end of the 3rd line like this:

java -jar  $KABEJA_HOME/kabeja-dxf2svg.jar "$1" "$2"

Save the file and give it executable permissions (ie right-click->Properties->Permissions->”allow executing file as a program” )

As sudo copy all the files from the inkscape-extension folder  to /usr/share/inkscape/extensions

Now, fire up Inkscape and test it by IMPORTING a dxf file. This is crucial. Do not open the dxf file, import it. The difference is that if you open it then it will be scaled to fit the default page size and scaling to a specific scale (ie 1:50, 1:100) will be more difficult.

Note: dxf 2000 or r14 work well i don’t know about other versions.

Note: you need to have sun-java6-jre installed. Search for sun-java in synaptic.

To import the dxf file under scale you need the “magic number”. On import the units are translated to pixels. This is confusing. Inkscape uses 90dpi resolution as specified by the svg standard. With some simple math (for metric drawings) you get the number 35.433070866. Now depending on the units you used when drawing the dxf you will have to scale the imported geometry in multiples of this number. For example a dxf with 1unit=1meter will have to be scaled by 3543.307% to be under 1:100 scale in inkscape. (Usually, you scale to 1:100 which is a convenient scale and then scale to he desired one. To scale under inkscape you can use the transformations dialog (Shift+Ctrl+M).

One thing you’ll notice is that the  resulting svg file has no separate layers for the imported objects. Wouldn’t it be nice to have your layer structure imported to inkscape so as to work with your drawings more efficiently? Here comes I to the rescue. I’ve written a small extension for inkscape 0.46 that fixes layers for kabeja-imported dxf files. you need to apply this effect right after importing the dxf, without deselecting the imported geometry. There are two files:

fix_layers.py:

#!/usr/bin/env python

import inkex

class GroupsToLayers(inkex.Effect):

    def __init__(self):
        # Call base class construtor.
        inkex.Effect.__init__(self)

    def effect(self):
        root=self.document.getroot()
        selected = self.selected
        for id, node in selected.iteritems():
            if node.tag == inkex.addNS('g','svg'):
                layername = id[3:]
                node.set(inkex.addNS("groupmode","inkscape"),"layer")
                node.set(inkex.addNS("label","inkscape"),layername)
                root.append(node)

effect = GroupsToLayers()
effect.affect()

fix_layers.inx:

<inkscape-extension>
    <_name>Fix Kabeja Layers</_name>
    <id>org.alxarch.filter.fixlayers</id>
    <dependency type="executable" location="extensions">fix_layers.py</dependency>
    <dependency type="executable" location="extensions">inkex.py</dependency>
    <effect>
        <object-type>all</object-type>
        <effects-menu>
            <submenu _name="Examples"/>
        </effects-menu>
    </effect>
    <script>
        <command reldir="extensions" interpreter="python">fix_layers.py</command>
    </script>
</inkscape-extension>

Copy paste to gedit and get the appropriate names for the files. Put them into /usr/share/inkscape/extensions/ folder. Now open inkscape again, open a dxf file and go to Effects->Examples->Fix Kabeja Layers. After a bit your svg file has all the layers the dxf file had.

Enjoy!

AutoCad 2000 in wine HOWTO

Introduction

This was troubling me for a couple of years…

It IS posible to have a fully functional autocad 2000 in linux running under wine. It needs some tricks to get it working. I learned all these answers through trial and error and since i haven’t found any howtos for the process i decided to write one. I have tested the method described here on my systems and it works. One thing to notice is that i am refering only to the autocad 2000 version, not 2000i, not 2002 just 2000. Later versions of autocad might install with some similar way under wine but from my tests they do not work well and do crash A LOT. If you also follow the tips and trics post, autocad 2000 will prove more than enough for at least 2d CAD work. For 3d i suggest you head over to www.blender.org and get yourself a real 3d modelling application. From my personal experience 3d modelling in autocad SUCKS big time, especially for my line of duty which is architectural design. That said lets get on with the howto but not without a big fat warning:

WARNING! If you have other programs running under wine do a backup of your /home/<username>/.wine folder before proceeding. If you mess up your wine drive you could lose other wine programs you have already worked hard to install. For example on a terminal do:

$ cp -Rp ~/.wine ~/wine-bak

[EDIT:The short version is removed. The short version had some issues during the installation that messed up textediting in acad.]

Installation

First we need to install wine. Go to System->Administration->Synaptic Package Manager and search and install wine (preferably using the up-to-date wine repositories)

Then to make things easy for us we will use a Graphical User Interface that helps us manage our wine installation. It’s called wine doors and you can get it here. Install the package and go to Applications->Wine->Wine doors.

The first screen needs a name and asks if we have a valid windows license to which we reply “Yes, unfortunately we do” regardless of whether we do have one or not. (maybe your auntie has one, does this count?). Wine doors will connect to the internet and kindly install some basic packages to our wine installation.

NOTE: During this time it may seem as it has crashed. Be Patient! It will get on with it eventually. If not see troubleshooting.

The second screen will be a list of available applications to install in your wine installation. From this long list we will pick the following (one by one):

  • Anything that looks like a font (Andale, Trebuchet, Tahoma etc)
  • The DCOM98 package
  • The Microsoft Foundation Classes 4 package
  • The Native Rich Text Editor Support 30 package

Click Apply and wait patiently for wine doors to download and install all of the above.

Ok now with the prerequisites installed we can finally launch the acad installation. Go to the folder where the installation files are (did someone say torrent or is it just my ears?) and right click on the SETUP.EXE and select to run it with wine windows emulator. If the installer doesn’t start or complains about the windows version and quits then refer to the troubleshooting section.

At this point you should have your serial number and cd-key handy and go through the installation screens up to the point of choice of an installation type. Here you select compact install. Other options cause trouble (see troubleshooting). Ok next stop is the select text editor screen. Here you can browse to and select c:\windows\notepad.exe if it’s not allready selected. A few clicks later and if everything went well you have autocad 2000 installed on your wine drive and a nice icon on the linux desktop. Last step for the installation is to restart wine so registry changes fall in place gracefully. Open wine-dors again and go to File->Reboot Wine.

Double-click the acad icon placed on your Desktop to fire up autocad for the first time. If it opens it will ask you to activate it, do that and close it. If not then refer to the troubleshooting section.

Ok the next step AFTER ACTIVATION is to install some service packs and driver upgrades for autocad 2000.

[The good thing about old programs is that software companies DID release bugfixes back then and didn’t force you to upgrade to a more buggy, extra needless features, wanna be word-like release of the program (i.e. AutoCad 2009 a.k.a. OMG! is this office?).]

There are two service packs for autocad 2000 and a driver update for the opengl driver. First get the installers from here, here and here.  A reader (thanks tyk) suggested that you should install also an update for plotting. Run them in the logical order, service pack 1, service pack 2 , 3d driver update and plotting update.

NOTE: The service packs exe files are winzip self-extractable archives. You need to run them once, extract and then run the extracted Setupex.exe file. By default they are extracted in /home/<<USERNAME>>/.wine/drive_c/windows/temp folder

At this point you should have a mostly-functional autocad 2000 on your linux machine. The final trick is to use the script provided below to workaround some issues. Copy the text into an empty text file in gedit and save it somewhere in your home folder with an “.sh” extension, for example /home/<username>/acad.sh . Give it executable permissions by right click on the file and: Properties->Permissions->allow execution as a program. The only thing left to do is change the wine-generated icon on the desktop to point to this file (right-click->properties->launcher->command->/home/<username>/acad.sh).

That wasn’t so hard now was it? Don’t forget to read through the tips and tricks post to tweak your old autocad 2000 to be more productive.

The Script

This little script is needed to run autocad for two reasons three reasons:

  1. For some reason if you maximize the acad window and exit the program it will never open up again. This happens because of s registry key that saves the window size on exit and if it’s larger than the screen bounds, acad crashes. The script deletes the registry key restoring the default (almost maximized) ssize for the acad window.
  2. If you need to read and write text containing characters other than basic latin you need to change the locale setting for wine to the language you want. I need greek text so i used the el_GR.UTF-8 locale. You need to have the corresponding language pack installed (System->Administration->Language Support).
  3. After every wine upgrade the PATH registry key gets reset (at least in my machines) this results in a broken autocad.Autocad needs some dlls in the Common Files directory and it won’t start if “C:\Program Files\Common Files\Autodesk Shared” is not in the PATH. This script makes sure that it’s there.

To change the locale for wine just change the LC_ALL=”<locale_alias>” in the script below with the language of your choice or, if you don’t want support for other languages, just delete the LC_ALL=”el_GR.UTF-8″ part. Remember to change the username.

#! /bin/bash

##CHANGE TO POINT TO YOUR WINE INSTALLATION
export WINEPREFIX="/home/alxarch/.wine"

#Only needed if you want to write in your locale
export LC_ALL="el_GR.UTF-8"

# When autocad closes the size of the application window
# is stored in this key. If it was maximized when closed,
# it will not be able to open again.(on some windows managers)
# so it's easier to just delete this key on startup

regedit /D HKEY_CURRENT_USER\\Software\\Autodesk\\AutoCAD\\R15.0\\ACAD-1:409\\FixedProfile\\Application\ Window

# After a wine upgrade the PATH variable is unset for
# some reason. Autocad needs some dlls in the Common
# Files directory and it won't start if "C:\Program Fi
# les\Common Files\Autodesk Shared" is not in the PATH
# So we extract the key, using sed, we first remove it
# from PATH (if it exists) and then prepend it to PATH.
# This way Autocad won't break upon wine upgrades

regedit /E /tmp/path.reg HKEY_LOCAL_MACHINE\\System\\CurrentControlSet\\Control\\Session\ Manager\\Environment

sed \
-e 's/;;//' \
-e 's/C:\\\\Program\ Files\\\\Common\ Files\\\\Autodesk\ Shared//' \
-e 's/^\"PATH\"=\"/&C:\\\\Program\ Files\\\\Common\ Files\\\\Autodesk\ Shared;/' \
/tmp/path.reg > /tmp/correct.reg

regedit /tmp/correct.reg

rm /tmp/path.reg

rm /tmp/correct.reg

wine "C:\Program Files\ACAD2000\acad.exe"

Troubleshooting

If some installer doesn’t run (it happens to me in ubuntu hardy) you should issue the comand

$ sudo sysctl -w vm.mmap_min_addr=0

If the installer is complaining about the windows version you have to run the wine configuration tool (winecfg) and select windows 2000 as the default version.

In the installer, selecting the compact install option is the safest bet. As of wine 9.61 you are able to complete the installation by choosing custom install option (in earlier versions of wine it crashed). This is usefull if you want the express tools and the internet components. Database and VBA still crash the installer. I don’t know about other options. Proceed with caution. The best way is to install with compact option and then re-run the installer and select to add features.

If, after installation, autocad won’t launch you will need to tweak the registry of wine a bit. Regedit, find the key

HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet\Session Manager\Enviroment\PATH

and append (without quotes):

“;C:\Program Files\Common Files\Autodesk Shared”

This way it will find all required DLLs.

If the script doesn’t run make sure you have given it executable permissions, make sure you have replaced the usename and check the text in gedit so as not to have copied html code from the browser or other strange symbols (i.e. curly quotes “„ instead of straight ones ” ).

The tips and tricks section has moved to a seperate post in order to keep this howto small and to the point. If your installation succeeded then go to the tips and tricks post to learn how to use your acad linux installation efficiently, working around some issues especially with the viewport performance.

Hope i’ve been of help to you,

Alex.

Architecture: stuck on the wrong side of the fourth wall – part b

Όσο όλο και πιο πολλές από τις καθημερινές μας δραστηριότητες μεταφέρονται από το φυσικό χώρο στο δίκτυο, τόσο περισσότερο χρόνο θα περνάμε σε αυτή την κατάσταση νάρκωσης, στο trance της μετάβασης στον κυβερνοχώρο, και τόσο περισσότερο ασήμαντος θα φαντάζει ο δομημένος χώρος γύρω μας. Και αυτό που θα πληγεί πρώτο σε αυτήν την διαδικασία θα είναι ο δημόσιος χώρος, που θα εκφυλιστεί σε χώρο αργής μετάβασης απο το ένα σημείο στο άλλο στον φυσικό χώρο, μιας και όλες οι πλευρές της δημόσιας ζωής θα γίνονται μεσω δικτύου και όχι φυσικής επαφής.

Σήμερα μπορεί ακόμα να έιναι δυσδιάκριτη αυτή η διαδικασία αποσύνδεσης από το φυσικό χώρο. Τα εικονικά περιβάλλοντα που χρησιμοποιούμε καθημερινά στη διεπαφή μας με το μέσο δεν έχουν τα στοιχέια του φυσικού χώρου και έτσι μας δίνεται η ψευδαίσθηση ότι έχουμε πλήρη συναίσθηση της μη-πραγματικής τους φύσης. Για να τα χρησιμοποιήσουμε κάνουμε κάποιες παραδοχές που φαίνονται αθώες, όπως για παράδειγμα τα εικονίδια στην επιφάνεια εργασίας. Κανουμε αυτόματα πλέον διπλό κλικ σε ένα εικονίδιο προγράματος και περιμένουμε να ανοίξει ένα παράθυρο με κάποιο πρόγραμμα για να εκτελέσουμε κάποια εργασία. Η διεργασία της ταύτισης του εικονιδίου με το πρόγραμμα γίνεται διάφανα αλλά απαιτεί ένα στάδιο αφαίρεσης. Η αφαίρεση αυτή δεν γίνεται αντιληπτή κι όμως έιναι αυτή που περιέχει την αποσύνδεση από το φυσικό χώρο γύρω μας. Η κατάσταση είναι αντίστοιχη με αυτό που συμβαίνει όταν βλέπουμε μια θεατρική παράσταση ή παρακολουθούμε μια ταινία στο σινεμά. Βρισκόμαστε σε ένα συγκεκριμένο χώρο, σε μια θέση μιας αίθουσας προβολής ή ενός θεάτρου. Παρακολουθώντας όμως το έργο αποσυνδεόμαστε από το περιβάλλον μας και ξεχνάμε προσωρινά ότι στην πραγματικότητα βρισκόμαστε σε μια αίθουσα με δεκαδες άλλους ανθρώπους και ότι η ιστορία που παρακολουθούμε είναι παράσταση,το δημιούργημα της φαντασίας ενός συγγραφέα κι ενός σκηνοθέτη, ένα ψέμα. Αυτή η συνθήκη μεταξύ κοινού και θεάματος έχει περιγραφέι με την έννοια του τέταρτου τοίχου. Ο τέταρτος τοίχος είναι το αόρατο όριο μεταξύ θεατή και θεάματος. Ο τέταρτος τοίχος είναι η διεπαφή του θεατή με το θέαμα και η διαδικασία της αποσύνδεσης απο το φυσικό χώρο γίνεται υπό την κάλυψη της ασφάλειας που δίνει το όριο αυτό. Η συνθήκη αυτή έχει γίνει αντικείμενο πειραματισμών Από τη μια ο θεατής, από την άλλη το θέαμα. Η βασική διαφορά με το ηλεκτρονικό μέσο έιναι ότι πλέον δεν υπάρχει θέαμα στην αλλη μεριά του τέταρτου τοίχου, ή τέλος πάντων οι διακρίσεις μεταξύ θεατή και θεάματος είναι δυσδιάκριτες. Ο θεατής, ο χρήστης του ιστού περνάει στην άλλη μεριά του τέταρτου τοίχου και χρησιμοποιεί το δίκτυο για να επικοινωνήσει, να αρθρώσει λόγο, να ζήσει, εκει, μέσα στο θέαμα. Ο θεατής είναι το θέαμα και μέχρι να επιστρέψει στην πραγματικότητα , μέχρι να κατέβει από τη σκηνή, σαν καλός ηθοποιός αγνοεί την ύπαρξη του κοινού που βρίσκεται από κατω. Το κοινό εδώ είναι ο φυσικός χώρος στην άλλη μεριά του τέταρτου τοίχου.

Η αίσθηση της παντοδυναμίας που νιώθει ο χρήστης λόγω της εκμηδένισης της απόστασης κατά την αστραπιαία μετάβαση από εικονικό τόπο σε εικονικό τόπο, κάνει την αποσύνδεση ακόμα πιο ισχυρή. Ο φυσικός χώρος είναι πολύ αργός για τον πολίτη-θεατή του κυβερνοχώρου. Όταν διαλύεται αυτός ο σύνδεσμος με την πραγματικότητα και ο κάτοικος του φυσικού χώρου μεταναστεύει στον εικονικό για να ζήσει εκεί τη δημόσια ζωή του, τι μένει για μας τους αρχιτέκτονες; Σε ποιό δημόσιο χώρο θα αναπτύξουμε τον αρχιτεκτονικό λόγο, τον λόγο του χώρου, όταν δεν υπάρχουν κάτοικοι για να τους δώσουν ζωή;

Architeture: stuck on the wrong side of the fourth wall – part a

Σε μια εποχή που η ολοκλήρωση του οράματος του McLuhan φαντάζει όλο και πιο κοντά μας, η υποβάθμιση της έννοιας του χώρου, του φυσικού χώρου, γίνεται ολοένα και πιο εμφανής. Τι σημασία έχει το που είσαι, όταν μέσω του δικτύου μπορείς να είσαι παντού και πουθενά; Το χωρικό αυτό παράδοξο του “παντού και πουθενά” γεννά την απαξίωση του φυσικού χώρου και είναι αποτέλεσμα της ίδιας της λειτουργίας του μέσου. Το μέσο, ή μάλλον καλύτερα τα μέσα, είναι το ηλεκτρονικό κύκλωμα και το δίκτυο. Το πρώτο είναι μια επέκταση του νευρικού μας συστήματος, μας χαρίζει ταχύτητα νευρώνων που το σώμα δεν θα μπορούσε ποτέ να πετύχει από μόνο του. Το δεύτερο είναι επέκταση των δυνατοτήτων επικοινωνίας του ανθρώπου. Το δίκτυο επεκτείνει και αντικαθιστά την ίδια τη γλώσσα, το λόγο.

Ο λόγος, το βασικό δομικό στοιχείο του οικοδομήματος της ανθρώπινης γνώσης, ήταν παράγωγο της ανθρώπινης ανάγκης για έκφραση, επικοινωνία. Η διαδικασία άρ8ρωσης λόγου στην καθημερινότητά μας είναι μια διαφανής διαδικασία. Από πολύ μικρή ηλικία κάθε άνθρωπος (υπό φυσιολογικές συνθήκες) είναι σε θέση να αρθρώσει λόγο για να εκφράσει σκέψεις και συναισθήματα. Καθημερινά χρησιμοποιούμε ασυναίσθητα κάποια φυσική γλώσσα, τη γλώσσα του σώματος και όλους τους άλλους τρόπους έκφρασης και κώδικες επικοινωνίας που έχουμε αναπτύξει για να επικοινωνούμε μεταξύ μας. Όλοι αυτοί οι μέθοδοι επικοινωνίας ήταν επαρκείς και εξελίσσονταν για πάρα πολλά χρόνια της ανθρώπινης ιστορίας. Μέχρι τώρα. Τώρα που έχουμε επεκτείνει το νευρικό μας σύστημα, το μέσο παραγωγής του λόγου, με τα ηλεκτρονικά κυκλώματα όλοι οι γνωστές μας μέθοδοι επικοινωνίας είναι πια ανεπαρκής, για τον απλούστατο λόγο ότι είναι αργές. Όλες αυτές οι μέθοδοι αναπτύχθηκαν με τις προδιαγραφές του παλιού, μη-βελτιωμένου νευρικού μας συστήματος και δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις νέες ταχύτητες που μπορεί να πετύχει το νέο μέσο παραγωγής λόγου, το ηλεκτρονικά βελτιωμένο νευρικό μας σύστημα. Στην ηλεκτρονική εποχή, ο λόγος, όπως τον γνωρίζαμε, αντικαθιστάτε από το δίκτυο και είμαστε βρέφη που έχουν απλά αρχίσει να αρθρώνουν τις πρώτες τους λέξεις.

Η επέκταση του νευρικού μας συστήματος με τα ηλεκτρονικά κυκλώματα επί της ουσίας ακολουθεί τον τρόπο με τον οποίο όλες οι προηγούμενες τεχνολογικές εξελίξεις επιχείρησαν να επεκτείνουν το ανθρώπινο σώμα. Το αυτοκίνητο για παράδειγμα επεκτείνει τα πόδια και μειώνει τις αποστάσεις αυξάνοντας την ταχύτητα κίνησης. Ο οδηγός κάθεται στην θέση οδήγησης και χειρίζεται το αυτοκίνητο και βασίζεται στις αισθήσεις του, στο νευρικό του σύστημα δηλαδή, για να μπορέσει να οδηγήσει με επιτυχία. Απαιτείται δηλαδή από τον οδηγό να έχει συναίσθηση του φυσικού χώρου και του χρόνου για να επεκτείνει το σώμα του με το μέσο αυτό. Από τη στιγμή που στην περίπτωση του κυκλώματος αυτό που επεκτείνεται είναι το ίδιο το νευρικό σύστημα η απαίτηση αλλά και η δυνατότητα της συναίσθησης αυτής παύει να υπάρχει. Για την ακρίβεια όσο πιο πιο έντονη είναι αυτή η αποσύνδεση τόσο πιο “καλό” θεωρείται το μέσο που χρησιμοποιούμε. Η αποσύνδεση πετυχαίνεται ως ένα βαθμό σε όλα τα σημερινά εργαλεία χρήσης του ηλεκτρονικού μέσου. Από το desktop metaphor και τους browsers των γραφικών περιβαλλόντων εργασίας, μέχρι τους εικονικούς κόσμους των MMORPG και τα αυριανά περιβάλλοντα εικονικής πραγματικότητας “πλήρους βύθισης”.

Η μετάβαση του νευρικού συστήματος έξω από το ανθρώπινο σώμα και η περιπλάνηση στον κυβερνοχώρο γίνεται διάφανα όπως ακριβώς και η καθημερινή ομιλία. Ας ξεχάσουμε προς το παρόν τις χολιγουντιανές δραματοποιήσεις τύπου matrix και existenz, όπου η σύνδεση με τον κυβερνοχώρο γίνεται με καλώδια ή ομφάλιους λώρους που συνδέονται απευθείας στους νευρώνες για να επιτευχθεί η μετάβαση αυτή. Δεν χρειάζονται για να επιτευχθεί αυτή η σύνδεση με το εικονικό και η ταυτόχρονη αποσύνδεση από το πραγματικό. Συνεχίζοντας του παραδείγματος του οδηγού και του αυτοκινήτου θα προσθέσουμε τον δρόμο, το οδικό δίκτυο. Ο οδηγός έχοντας ήδη επεκτείνει τα πόδια του με το αυτοκίνητο δεν χρειάζεται να βάλει ρόδες στα πόδια του ή μια μηχανή στην κοιλιά του για να μπορέσει να χρησιμοποιήσει το οδικό δίκτυο και να ολοκληρώσει την λειτουργία της μετακίνησης. Το νευρικό μας σύστημα είναι ήδη έξω από το σώμα μας και για να το χρησιμοποιήσουμε στην επικοινωνία, δηλαδή στην άρθρωση λόγου, για να το συνδέσουμε με τον κυβερνοχώρο αρκεί να συνδέσουμε τα κυκλώματα που το αντικαθιστούν.

Το χωρικό παράδοξο του “παντού και πουθενά” βρίσκεται στην καρδιά αυτής της νέας μορφής λόγου. Στον κυβερνοχώρο δεν υπάρχει απόσταση, μόνο ταχύτητα. Ο τόπος δεν είναι γραμμικά συνεχής. Η μετάβαση από τον ένα χώρο στον άλλο γίνεται ακαριαία. Δεν χρειάζεται να αφήσουμε έναν τόπο για να μεταβούμε σε κάποιον άλλο, μπορούμε να βρισκόμαστε ταυτόχρονα σε όσα διαφορετικά μέρη του κυβερνοχώρου επιθυμούμε και όσα αντέχει να διαχειριστεί το νέο μας νευρικό σύστημα, η ηλεκτρονική μηχανή. Αυτό καλύπτει το κομμάτι του παντού. Την ίδια στιγμή, πίσω στον πραγματικό χώρο, βρισκόμαστε μπροστά από κάποια οθόνη σε κάποιο γραφείο, στο τρένο χρησιμοποιώντας το κινητό μας, ή μπροστά σε ένα ΑΤΜ σηκώνοντας λεφτά στο δρόμο για τα ψώνια, χωρίς να έχει καμία απολύτως επίπτωση στον κυβερνο-τόπο που επισκεπτόμαστε μας ο χώρος αυτός. Κανένας από αυτούς τους τόπους δεν υπάρχει στον πραγματικό κόσμο, συγκροτείται από μια σειρά από 0 και 1 που μπορούν να τα αντιληφθούμε μόνο μέσα από το φίλτρο του ηλεκτρονικά βελτιωμένου νευρικού μας συστήματος. Έτσι ολοκληρώνεται το παράδοξο του “παντού και πουθενά”. Αυτό το πουθενά και ειδικά το μέρος του πουθενά που έχει να κάνει με το φυσικό χώρο είναι αυτό που πρέπει να προβληματίσει εμάς τους αρχιτέκτονες. Πως σχεδιάζεις κάτι σε ένα πουθενά;